Lang leve de woorden die je zelden tegenkomt. Kwispelstaarten. Obex. Ziften. Alikruik. Zerp. Ze vormen de periferie van de woordenschat, de 'lange staarten' van de frequentieverdeling zoals statistici ze noemen. Een groot deel van iedere Nederlandse tekst bestaat uit een klein aantal woorden (de, een, op, man, ik, enz.). Dat is het dikke lichaam van de taal. Daarnaast liggen … [Lees meer...] overDe lange staarten van de taal
Over Marc van Oostendorp
Eén taal
Intrigerend streven, van de gisteren opgerichte politieke partij De Nieuwe Alliantie (DNA). Op de website staat als één van de kernwensen van de partij: 'Eén taal, één rechtsorde, één gedeelde cultuur.' Van rechtsorde en cultuur heb ik niet veel verstand, maar hoezo één taal? Ik neem even aan dat die 'ene taal' dan Nederlands is, want in die taal is de boodschap zelf gesteld en … [Lees meer...] overEén taal
Dromen als verhalen
Ik heb vannacht gedroomd. Ik werd door een groene draak achtervolgd. 'Stop!', roept er nu iemand van achterin de zaal. 'Je bent nooit door een groene draak achtervolgd! Groene draken bestaan helemaal niet!' Waarom heeft die persoon nu ongelijk? Doordat ik begonnen ben met te vertellen dat ik vannacht gedroomd heb. Het is logisch om de volgende zin dan te interpreteren als een … [Lees meer...] overDromen als verhalen
Een gedicht? Korte woorden!
Waaraan herken je een gedicht? Wat onderscheidt poëzie van proza? Aan het onderwerp ligt het niet: je kunt een gedicht schrijven over een wasknijper en een essay over de liefde. Of andersom. En aan rijm of metrum ligt het ook niet meteen — al meer dan honderd jaar schrijven dichters gedichten die geen gebruik maken van zulke middelen. Toch is er verschil. Op papier kun je … [Lees meer...] overEen gedicht? Korte woorden!
Zondagochtendspelletje
Een woordladder is een rij woorden waarin twee buren steeds één letter van elkaar verschillen. Een voorbeeld is boot-boog-loog-long-lang. Ik maakte een woordladderspelletje naar aanleiding van mijn analyse van zulke objecten van een paar weken geleden. Vind de kortste weg van het ene woord naar het andere! (Let op: de definitie van wat een Nederlands woord is, is nogal ruim in … [Lees meer...] overZondagochtendspelletje
Waarom een krijger nooit wat krijgt
Een van de privileges van de hoofdredactie van Neerlandistiek is dat je soms boeken mag lezen voor ze verschenen zijn. Het is voor jullie, eenvoudige stervelingen, nog een paar maanden wachten tot de nieuwe editie van Syntax of Dutch verschijnt, maar ik heb hem hier al, dankzij de hoofdauteur Hans Broekhuis En steeds als ik er elektronisch doorheen ga, ontdek ik iets nieuws … [Lees meer...] overWaarom een krijger nooit wat krijgt
We hebben meer neerlandici nodig
Wat heel leuk was: een paar jaar geleden was er op de sociale media een actie #WijZijnNeerlandici, waar allerlei neerlandici vertelden dat ze neerlandici waren en wat voor mooie dingen neerlandici deden voor hun beroep. Een dagelijks gedicht schrijven voor de krant bijvoorbeeld, of onderzoeken hoe kleine kinderen hun moedertaal lezen, of voorlichting doen voor het kabinet van … [Lees meer...] overWe hebben meer neerlandici nodig
Schrijven voor de lijst
Adriaan Duiveman is een van mijn favoriete columnisten. Hij schrijft zolang een landelijke krant hem nog niet heeft ontdekt in onze universiteitskrant Vox. Hij doet alles wat een mens wil van een column: een scherpe analyse maken met een net wat onverwachte invalshoek, en dat uitstekend opschrijven. Het is dan ook een hele eer als hij een stukje – deels – wijdt aan iets wat … [Lees meer...] overSchrijven voor de lijst
Survival of the grappigste
Er zijn zoals bekend eindeloos veel wetenschappelijke artikelen. Een mens kan er iedere minuut van haar leven twee lezen, en dan heeft ze nog niets gelezen. Als ik eerlijk ben kun je de meeste ook meteen weer vergeten als je niet toevallig nét zelf met dat onderwerp bezig bent. Maar er verschijnen gelukkig ook nog altijd wetenschappelijke artikelen die sprankelen van de … [Lees meer...] overSurvival of the grappigste
Geef je over!
Bevelen als samenvattingen Jij en je bijrijder zitten samen in de auto. "En nu naar links!" roept je bijrijder. Zonder na te denken draai je aan het stuur. Is dat nu rationeel gedrag? De bijrijder heeft je geen enkel argument gegeven. Toch weet je op de een of andere manier na die vier woorden méér dan toen ze nog zat te zwijgen. Maar wat leer je precies van een … [Lees meer...] overGeef je over!
Vrouwen met een taalachterstand
Een vriend stuurde me een motie toe van PVV-Kamerlid Rachel van Meetelen. 'Hé, taalkundige, iets voor jou!' De motie was vorige week in stemming en laat zien dat er in bepaalde kringen weer een nieuwe term bestaat om groepen in de samenleving te beschrijven: 'vrouwen met een taalachterstand'. Voor de motie stemden PVV, FvD en JA21: Nr. 288MOTIE VAN HET LID VAN … [Lees meer...] overVrouwen met een taalachterstand
Aan het twijfelen
Wat voor zinsdeel is 'aan het wandelen' in 'Joke is aan het wandelen'? Er komt een nieuwe editie van de Syntax of Dutch, de monumentale grammatica van het Nederlands van Hans Broekhuis en Norbert Corver! Ruim 5000 pagina's telt dit gigantische naslagwerk in, en er staat alles in wat we weten over de zinsbouw van het Nederlands. Wat betekent dat er nog veel open plekken … [Lees meer...] overAan het twijfelen
Leren, weten en onderwijzen in de Germaanse talen
Dat het woord leren in het Nederlands zowel 'kennis verwerven' als 'kennis doorgeven' kan betekenen, is op het eerste gezicht verwarrend: het onderwerp doet toch echt iets anders in 'de kinderen leerden zwemmen' dan in 'Marieke leerde de kinderen zwemmen'. Toch ben ik nog nooit iemand tegengekomen die in de war was door het verschil, en niet begreep wie er nu wat aan het doen … [Lees meer...] overLeren, weten en onderwijzen in de Germaanse talen
Ja, ga eens lekker op mijn tenen staan
Over retorische bevelen Zoals sommige vragen niet bedoeld zijn om te beantwoorden ('Vond je dat nu zelf een goed idee?'), en daarom retorische vragen worden genoemd, zo zijn er ook bevelen die niet bedoeld zijn om te worden opgevolgd: retorische imperatieven, noemen de taalkundigen Josep Ausensi en Sebastian Buchczyk ze in een nieuw artikel. Ausensi en Buchczyk geven … [Lees meer...] overJa, ga eens lekker op mijn tenen staan
Almaar minder publiceren
Ik hoorde onlangs dat bij veel subsidieverstrekkers voor wetenschappelijk onderzoek het aantal aanvragen de laatste jaren draconisch gestegen was. Het gebeurt ook bij wetenschappelijke artikelen. Bij Neerlandistiek hebben we de afgelopen maand ook minstens vier stukken binnengekregen die ik als kunstmatig herkende. Aan kranten schijnen de laatste ook meer opiniestukken te … [Lees meer...] overAlmaar minder publiceren
Automatisch talen documenteren
We weten dat er veel is waar kunstmatige intelligentie slecht in is, maar er zijn ook dingen waar ze goed in is. De laatste zijn vooral saaie dingen. Het ontdekken van patronen, bijvoorbeeld. En laat het ontdekken van patronen nu net altijd een taak van de wetenschap zijn geweest; niet de meest glorieuze taak, misschien, maar wel een taak. DNA moet worden gesorteerd, … [Lees meer...] overAutomatisch talen documenteren
Welk rijmwoord komt eerst?
Man en kan rijmen op elkaar. Wie de Nederlandse poëzie overziet, komt dat paar dan ook honderden keren tegen — van Vondel tot Bilderdijk, van psalmberijmingen tot rederijkerskamers. Maar er is iets eigenaardigs aan de hand. In bijna tweederde van de gevallen staat man op de eerste regel en kan op de tweede. Andersom komt veel minder vaak voor. En die asymmetrie vinden we niet … [Lees meer...] overWelk rijmwoord komt eerst?
Gênant genant
Zeg mij in welke appgroepjes u zit, en ik zal u zeggen wie u bent. Ik zit zelf bijvoorbeeld in een Signal-groepje van mensen rondom het Genootschap Onze Taal die daar de laatste nieuwtjes uitwisselen. En daar werd vorige week verbijsterend nieuws gemeld dat tot nu toe de voorpagina's niet heeft gehaald: gênant wordt volgens de officiële woordenlijst voortaan gespeld als genant. … [Lees meer...] overGênant genant
We weten niet wat relevant is
Stel dat je vraagt 'Komt Marieke vanavond naar het feestje?' en ik antwoord: 'Jeff Bezos heeft een ontzettende hekel aan Bill Gates.' Wat is dan het probleem? We zeggen dat het antwoord niet ter zake doet, niet relevant is. Maar wat is precies relevantie? Daarover bestaat inmiddels een uitgebreide taalkundige literatuur. De Poolse taalkundige Diego Feinmann voegde daaraan een … [Lees meer...] overWe weten niet wat relevant is
Het was een schoone tijd
Vorig jaar schreef ik op Neerlandistiek een stuk over de verkoop van het Engelstalige boekenprogramma van Amsterdam University Press aan Taylor & Francis. Ik maakte me zorgen over die transactie, maar vooral over wat ik erachter vermoedde. AUP was in 2019 stilletjes geprivatiseerd, een onderneming geworden die wel de naam mocht blijven voeren die aan de UvA verwant is. Nu … [Lees meer...] overHet was een schoone tijd
De taal veranderen met haakjes en sterretjes
Wanneer activisten, overheden en universiteiten proberen de taal te veranderen in naam van de gelijkheid, doen ze iets wat taalkundigen zelden meemaken en misschien wel als onmogelijk beschouwen: ze proberen van bovenaf een verandering op te leggen, terwijl de aanname van een een heleboel taalwetenschap is datl taal van nature van onderaf evolueert, iets dat weliswaar de hele … [Lees meer...] overDe taal veranderen met haakjes en sterretjes
De logica van kleine kinderen
Wat is het verschil tussen 'niet roken en drinken' en 'niet roken of drinken'? In het Nederlands interpreteren we die woordgroepen doorgaans hetzelfde: als 'Jan niet rookt en drinkt', drinkt hij niet en rookt hij ook niet. En als 'Jan niet rookt of drinkt', dan is er hetzelfde aan de hand. Dat is niet in alle talen het geval. In het Engels betekent 'Jan does not smoke and … [Lees meer...] overDe logica van kleine kinderen
Verhalen die waarschuwen tegen verhalen
Misschien wel dé manier waarop we onze levens vormgeven, is door verhalen. Het is onmogelijk je te verhouden tot mensen van vlees en bloed, die voortdurend zelf onderhevig zijn aan allerlei onduidelijke krachten, en die bovendien steeds weer nieuw vlees winnen en oud bloed verliezen. De fysieke werkelijkheid waarvan die lichamen deel uitmaken is nauwelijks te vatten. Daarvoor … [Lees meer...] overVerhalen die waarschuwen tegen verhalen
Prompt
Naast instantsoep bestaat er nu ook instantproza. Voer het onderstaande in je favoriete chatbot in en lees mijn stukje van vandaag. Je bent een chatbot die als ervaren schrijver artikelen produceert in een essayistische stijl. Je schrijft nu een stuk (genre: persoonlijk essay/column) van 600–900 woorden over de onwenselijkheid van door chatbots geschreven … [Lees meer...] overPrompt
Onderzoek in kommetjes
In 1986 opende een vestiging van McDonald's bij de Spaanse Trappen in Rome. De Italiaanse journalist Carlo Petrini, protesteerde niet met spandoeken maar met kommen penne die hij uitdeelde aan voorbijgangers. Zo begon Slow Food, inmiddels een wereldbeweging met honderdvijftigduizend leden in honderdzestig landen — gebouwd op het besef dat we niet sneller moeten eten, maar … [Lees meer...] overOnderzoek in kommetjes
