Er is geen groter verhaal te vertellen dan dat van de menselijke taal, het ultieme verhaal van wie, wat en waarom wij mensen zijn. Hoe heeft dat wonderlijke taalvermogen, dat vrijwel iedereen bezit op enkele ongelukkigen na, zich in de mens kunnen ontwikkelen? Wat kunnen we uit de taal leren over de oergeschiedenis van de mensheid, over de huidige samenleving en, niet te … [Lees meer...] overWervend boek over het eindeloze gepalaver van mensen
Artikel
Etymologica: De Germaanse heilwens
Wanneer in The Lord of the Rings de koning van Rohan na lange tijd zijn zwaard weer in hand krijgt—en zo uit zijn sluimer komt—wordt hij begroet met de woorden westu Théoden hál! Het is een vorm van een ooit gangbare heilwens uit de Germaanse oudheid. Een van vele erfstukken Meer dan de meeste van zijn vaak smalende maatnemers was J.R.R. Tolkien … [Lees meer...] overEtymologica: De Germaanse heilwens
Sloopkogel tegen wetenschap
Ik mag niet langer zwijgen. Waar je tot vorige week de draconische bezuinigingen op de wetenschap en het hoger onderwijs nog, weliswaar met enige moeite, kon afdoen als een financiële ramp, is nu definitief vast te komen staan uit welke hoek de wind waait. Die van een aanval op de liberale democratie, en het georganiseerde weerwoord. In het hoofdlijnenakkoord was al … [Lees meer...] overSloopkogel tegen wetenschap
‘Die historie van Meluzine’ (Gheraert Leeu, Antwerpen 1491) : capittels [8]-[13]
Die wonderlike, vreemde ende schone historie van Melusinen zoals gedrukt door Gheraert Leeu te Antwerpen in 1491. Kritische editie met reproductie van het unieke exemplaarKBR Brussel Inc B 1369,in combinatie met de proza-versie van Je(h)an d’Arras, bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve. Amsterdam 2024 Bibliotheek van Middelnederlandse … [Lees meer...] over‘Die historie van Meluzine’ (Gheraert Leeu, Antwerpen 1491) : capittels [8]-[13]
Uit de marge. ‘Het archief’ van Thomas Heerma van Voss
Normaal gesproken ben ik niet zo van de herkenbaarheid, als het over literatuur gaat. Maar ik ontkwam er niet aan bij lezing van Het archief van Thomas Heerma van Voss. Een substantieel deel van het boek draait om het redacteurschap van hoofdpersoon Pierre Rosenau van literair tijdschrift Arabesk (met als kleine running gag dat de lezer er nooit achter komt waar die naam … [Lees meer...] overUit de marge. ‘Het archief’ van Thomas Heerma van Voss
Het eerste kwart: Lale Gül, Ik ga leven
Deze jaren zijn preutse jaren in de literatuur. In mijn overzicht van Nederlandstalige romans uit de 21e eeuw staan wel boeken waarin seks voorkomt, maar vaak is dat dan smerige seks of gewelddadige seks, of seks met een taboe waarom je er als lezer van gruwelt. Het soort seks dat Lale Gül beschrijft in Ik ga leven – twee jonge mensen die zich op elkaar storten en … [Lees meer...] overHet eerste kwart: Lale Gül, Ik ga leven
De Bronstijd: sociale stratificatie
Dit najaar is in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden een expositie te zien over de Bronstijd. Om die tijd te begrijpen, benutten oudheidkundigen vanouds drie soorten bewijsmateriaal. Om te beginnen waren er de antiquariërs van de zeventiende en achttiende eeuw, die materiële overblijfselen combineerden met etnografische informatie. Voortaan was die vreemd gevormde steen geen … [Lees meer...] overDe Bronstijd: sociale stratificatie
De bal kaatsen met Joop
Als iemand mij om advies zou vragen, zou ik hem aanraden om nooit op het omslag van een boek te schrijven of te laten schrijven dat zijn kijk 'eigenzinnig' was. Want dat nodigt natuurlijk uit tot een vergelijkend warenonderzoek: valt naar de aangesneden kwesties niet nog veel eigenzinniger te kijken? Gelukkig heeft Joop van der Horst mij niet om advies gevraagd bij de … [Lees meer...] overDe bal kaatsen met Joop
Tekstportret: Joost Schilperoord
Ik tracht op academische wijzedat wil zeggeneenvouds verlichte collegesde ruimte van het volledige communicerentot helderheid te brengen naar Lucebert In de serie Tekstportretten laat Jan Renkema iemand poseren in zijn tekstatelier, ter gelegenheid van een bijzondere aanleiding. Vandaag neemt tekstwetenschapper Joost Schilperoord afscheid van de Universiteit van … [Lees meer...] overTekstportret: Joost Schilperoord
Van onderwijs tot woestenij
Ik mag niet langer zwijgen. Bijna dagelijks wordt er een nieuwe mokerslag uitgedeeld aan het universitaire landschap in Nederland. Dan is het weer het afschaffen van zo'n beetje alle vreemde talen, dan weer het door louter onnozelheid versterken van het Engels, of de universiteiten te verplichten ieder jaar 94.000 studenten te vinden om te beboeten. En dat allemaal in één week. … [Lees meer...] overVan onderwijs tot woestenij
Vol verlangen
Lucky Fonz III is overal: in theaters en in clubs, op televisie en radio en binnenkort ook in de boekhandel. Donderdag 24 oktober verschijnt bij uitgeverij Pluim zijn debuutroman: Van de goden vervuld. Lucky Fonz III (Otto Wichers) is een artiest van déze tijd: hij zoekt de podia, waar hij in liedjes en conférence het droeve en geestige afwisselt, terwijl hij voor het schrijven … [Lees meer...] overVol verlangen
Vertalen zonder nawoord
Britse Shakespeare-kenners maken wel eens het grapje dat ze in andere taalgebieden toch maar gezegend zijn. Daar kunnen Richard III, Othello en Een droom van een midzomernacht tenminste op gezette tijden opnieuw vertaald worden, terwijl de Engelstaligen het maar met die heilige oorspronkelijke tekst van de Bard van Avon moeten doen. Toch staan de … [Lees meer...] overVertalen zonder nawoord
Familienamen, hoe spreek je ze uit: Van Uffelen, Van Unen en Van Naerssen
Een verschijnsel dat ook bij familienamen optreedt is de ‘metanalyse’: een verkeerde analyse of interpretatie van de combinatie van twee woorden. Een bekend voorbeeld is arreslee: de naam voor een slee met belletjes, getrokken door een paard. Vandaar ook de oorspronkelijke naam narreslee. Als er een lidwoord aan voorafgaat, krijg je in lopende spraak eennarreslee, waarbij die … [Lees meer...] overFamilienamen, hoe spreek je ze uit: Van Uffelen, Van Unen en Van Naerssen
Dit regeringsbeleid versterkt het Engels
Ik mag niet langer zwijgen. Als het aan de huidige minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ligt, blijft er straks geen Nederlandse universiteit meer over. Of althans, instituties met namen als de Universiteit van Amsterdam of Erasmus Universiteit Rotterdam zullen we blijven bestaan, maar ze zullen verworden tot instellingen waar volwassenen na het vwo nog een paar jaar … [Lees meer...] overDit regeringsbeleid versterkt het Engels
Marieke Groen
Tekening: Robert Kruzdlo … [Lees meer...] overMarieke Groen
De cultuur zit in de taal!
Culturele vergelijking van Nederlandse en Koreaanse uitdrukkingen 'Doe maar normaal/gewoon, dan doe je al gek genoeg' (hierna 'Doe-no') is een van de meest typisch Nederlandse uitdrukkingen. Toen ik deze uitdrukking tegenkwam, bracht dat direct de vergelijking met de Koreaanse uitdrukking 'Als je stil blijft zitten, kom je tenminste in het midden terecht' (een letterlijke … [Lees meer...] overDe cultuur zit in de taal!
De geur van heimwee
(De mierenkaravaan van Mariken Heitman) In de roman De mierenkaravaan probeerde hoofdpersoon ‘Kiek’ als kind te tekenen wat ze in haar hoofd had. Maar wat ze ook tekende, het leek in de verste verte niet op wat ze zag. Wat Kiek niet lukte met tekenen, lukt de schrijver van de roman wel met woorden. Heitman vindt de juiste woorden voor wat ze ziet, voelt en denkt. In … [Lees meer...] overDe geur van heimwee
Etymologica: hokkeling, hommel (de plant hop) en inpeperen
In deze aflevering van Etymologica wordt aandacht besteed aan twee woorden die in het Nederlands zijn ontstaan (hokkeling en inpeperen), en een oud woord waarvan de uiteindelijke herkomst onzeker is (hommel voor de platennaam ‘hop’). hokkeling zelfstandig naamwoord ‘eenjarig kalf’. Mnl. Hokelinc alleen als geslachtsnaam geattesteerd; Nieuwnederlands Men hoort in … [Lees meer...] overEtymologica: hokkeling, hommel (de plant hop) en inpeperen
De slechtste werken van de jaren zeventig
Het tuurtouw beschouw ik als een hoogtepunt in het oeuvre van Jeroen Brouwers. Hij schreef het boekje in 1989 na het overleden van de uitgever en schrijver Geert van Oorschot, met wie Brouwers bevriend was, en wel op een heel gecompliceerde manier. De twee mannen zeiden elkaar vaak de waarheid, maar waren daar allebei niet per se tegen bestand. Dan spraken ze elkaar … [Lees meer...] overDe slechtste werken van de jaren zeventig
‘Die historie van Meluzine’ (Gheraert Leeu, Antwerpen 1491) : capittels [3]-[7]
Die wonderlike, vreemde ende schone historie van Melusinen zoals gedrukt door Gheraert Leeu te Antwerpen in 1491. Kritische editie met reproductie van het unieke exemplaarKBR Brussel Inc B 1369,in combinatie met de proza-versie van Je(h)an d’Arras, bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve. Amsterdam 2024 Bibliotheek van Middelnederlandse … [Lees meer...] over‘Die historie van Meluzine’ (Gheraert Leeu, Antwerpen 1491) : capittels [3]-[7]
We pimpen erop los
De verenglishing van het Nederlands in Vlaanderen 7.4 In deze reeks vertellen onderzoeker Eline Zenner en taalliefhebber Jan Hautekiet het verhaal van de ‘verenglishing’ van het Nederlands in Vlaanderen. Een overzicht van de afleveringen in de aangroeiende reeks vind je hier. In dit vierde en laatste stukje van Deel 7 bekijken ze hoe taalgebruikers creatief Engels en … [Lees meer...] overWe pimpen erop los
Het eerste kwart: Lucas Rijneveld, Mijn lieve gunsteling
Er zijn verhalen die je misschien liever niet wil lezen en toch gefascineerd leest: het verhaal over een 49-jarige veearts, bijvoorbeeld, die aan het begin van deze eeuw, een 14-jarig meisje misbruikt. Waarom zou je daar kennis van willen nemen? Om allerlei redenen. Omdat het zo geweldig verteld is, bijvoorbeeld, een feest van taal, van rijke taal, van taal die onder andere … [Lees meer...] overHet eerste kwart: Lucas Rijneveld, Mijn lieve gunsteling
Begrijpend leren lezen en de bedoeling van de schrijver
Mijn naam is Giel Gresnigt. Onder de leiding van de helaas overleden onderwijsleerpsycholoog dr. Eduard Bol, heb ik in de tachtiger jaren samen met anderen gewerkt aan een experimentele leergang begrijpend lezen. Het is mij opgevallen, dat een zeer belangrijk en naar mijn mening niet verouderd aspekt van deze leergang - zeg maar de kern - in de onderwijspraktijk veelal … [Lees meer...] overBegrijpend leren lezen en de bedoeling van de schrijver
Nieuw digitaal leermiddel over Kruistocht in spijkerbroek (1973) van Thea Beckman
In 2024 verscheen de vijfennegentigste druk van de historische roman Kruistocht in spijkerbroek (1973) van de Nederlandse auteur Thea Beckman (1923-2004). Kruistocht in spijkerbroek behoort nog steeds tot de meest geliefde en meest verkochte Nederlandstalige jeugdboeken en is intussen uitgegroeid tot een klassieker, die een blijvende plaats heeft verworven in de canon van de … [Lees meer...] overNieuw digitaal leermiddel over Kruistocht in spijkerbroek (1973) van Thea Beckman
De schande van Scaliger
Ik mag niet langer zwijgen. Deze week werd bekend dat men in Leiden alvast is begonnen om woest met een moker om zich heen te slaan. Ooit was Leiden de stad van de talen: je kon er terecht als je de meest uiteenlopende talen wilde leren kennen. Het was de stad die de eer van Scaliger hooghield, de zeventiende-eeuwse geleerde en polyglot. "Scaliger was een kenner van … [Lees meer...] overDe schande van Scaliger
