Een opmerkelijke trend in het hedendaagse cognitief wetenschappelijk onderzoek, wereldwijd, met name op het gebied van taal is dat Big Data, ‘large language models’ (LLMs), en ‘deep neural networks’ (DNNs) breed worden uitgemeten als AI-oplossingen voor kernproblemen als het menselijk taalvermogen en kindertaalverwerving. En dit jaar is de Nobelprijs voor Natuurkunde zelfs … [Lees meer...] overDiep neurale netwerkmodellen voor taal: hypes en technologie.
Artikel
Gerrit Komrij-prijs 2024
De Gerrit Komrij-prijs 2024 gaat naar Marianne Vonck & Kato Beirnaert voor hun boek Iedereen Reynaert. In 2023 ging de Gerrit Komrij-prijs ook al naar een boek over Vanden vos Reynaerde (namelijk De Reynaert – Leven met een middeleeuws meesterwerk van Frits van Oostrom). Blijkbaar hangt er de laatste jaren iets Reynaerdigs in de lucht. Waar Van Oostroms boek mikt op een … [Lees meer...] overGerrit Komrij-prijs 2024
Winterse liefde in het Middelnederlands
Welk seizoen is het best geschikt voor het bedrijven van de liefde? In het veertiende-eeuwse Middelnederlandse toneelstuk Vanden Winter ende vanden Somer zijn de meningen verdeeld. Verdedigers van de zomer beweren dat de hitte voor zwoele gevoelens zorgt, terwijl voorstanders van de winter van mening zijn dat de kou mensen nader tot elkaar brengt. Een betoog ten gunste van de … [Lees meer...] overWinterse liefde in het Middelnederlands
Anton van Duinkerken en Sint Nicolaas
Over een feuilleton en een boek Onlangs verscheen een heruitgave van de fraaie Brabantse herinneringen van Anton van Duinkerken, schrijversnaam van de Nijmeegse hoogleraar letterkunde W.J.M.A. Asselbergs (1903-1968). Voor mij was het reden om ook weer eens zijn drie delen Verzamelde geschriften uit de kast te pakken, meer dan 2500 pagina’s dundruk met zijn belangrijkste … [Lees meer...] overAnton van Duinkerken en Sint Nicolaas
Een Middelnederlands oogrijm?
Een korte notitie bij een korte passage in Hennen van Merchtenen’s Cornicke van Brabant In de Hennen van Merchtenen’s Cornicke van Brabant, een rijmkroniek uit 1414 met gepaarde rijmen stuit de lezer op een plaats waar een “onmogelijk” rijm gebezigd is. Is daar sprake van een zogeheten oogrijm of toch niet? Het oogrijm – om zo te zeggen: een bastaard in de … [Lees meer...] overEen Middelnederlands oogrijm?
Schilderen met -ette
Achter het achtervoegsel 48 Ik heb geen twee linkerhanden. Eenvoudige klusjes in huis kan ik zelf oplossen en voor het timmeren van een uitloopren voor onze kippen draai ik mijn handen ook niet om. Maar het scheppen van beeldende kunst is mij niet gegeven: beeldhouwen, tekenen en schilderen kan ik niet. Het is voor ons ouders dan ook bijzonder dat onze oudste dochter … [Lees meer...] overSchilderen met -ette
Naastgeschoten
Sylvia Witteman en Een revolverschot Alle positieve aandacht voor mooie boeken is natuurlijk goed. Toch klinken de loftuitingen van Sylvia Witteman in haar column in de Volkskrant van afgelopen zaterdag ergens een beetje… eh, tsja, vals. Niks mis met lovende woorden voor Virginie Loveling en haar boek Een revolverschot, waarover zij in superlatieven schrijft. Maar hoe … [Lees meer...] overNaastgeschoten
Bezuinig niet, maar investeer in het hoger onderwijs
Door de ingrijpende bezuinigingen van het kabinet-Schoof lijkt het alsof we ons alleen nog kunnen richten op het behouden van de status quo in het hoger onderwijs. Volgens de regeringspartijen en hun bondgenoten de trollen op sociale media zijn er de afgelopen jaren immers al miljarden geïnvesteerd in het hoger onderwijs. En zou dat niet tot verbetering hebben geleid. Op de … [Lees meer...] overBezuinig niet, maar investeer in het hoger onderwijs
Hapax onomena
Voornamendrift 113 Woorden die maar één keer gebruikt zijn. Ze worden hapax legomena genoemd, Grieks voor ‘wat slechts eenmaal gezegd wordt’. Als je het strikt neemt zou je niet eens over zo’n woord kunnen spreken of schrijven, want dan tel je er meteen twee of meer. Daarom wordt de term meestal beperkt tot het eenmalig voorkomen van een woord in een boek of een corpus. … [Lees meer...] overHapax onomena
Etymologica: Pommel
Onlangs werd in Friesland door iemand met een metaaldetector een fragment van een Viking-zwaard gevonden. Het nieuws haalde zelfs het NOS-journaal en de landelijke pers. Het betreffende fragment betrof de pommel van een zwaard. Dit onderdeel maakt deel uit van de greep van een zwaard. Het gaat om een verdikking aan het uiteinde van de greep die moet verhinderen, dat het zwaard … [Lees meer...] overEtymologica: Pommel
Wat aliens ons leren over taal
De xenolinguïstiek is een wetenschap die niet bestaat: de wetenschap van buitenaardse taal, volgens de ondertitel van het boek dat eraan gewijd is. Maar er is geen enkele buitenaardse taal bekend, en aldus heeft dit vakgebied geen enkele empirische grondslag. Niets van wat de geolinguïsten beweren kunnen we op de een of andere wijze toetsen. De xenolinguïsten … [Lees meer...] overWat aliens ons leren over taal
‘Die historie van Meluzine’ (Gheraert Leeu, Antwerpen 1491) : capittels [26]-[27]
Die wonderlike, vreemde ende schone historie van Melusinen zoals gedrukt door Gheraert Leeu te Antwerpen in 1491. Kritische editie met reproductie van het unieke exemplaarKBR Brussel Inc B 1369,in combinatie met de proza-versie van Je(h)an d’Arras, bezorgd door Willem Kuiper en Inge Van Outryve. Amsterdam 2024 Bibliotheek van Middelnederlandse … [Lees meer...] over‘Die historie van Meluzine’ (Gheraert Leeu, Antwerpen 1491) : capittels [26]-[27]
Duivens (Liemers, Kleverlands) en Frans
Het Duivens, een Liemerse versie van het Kleverlands, heeft enkele opmerkelijke verschijnselen gemeen met het Frans, zoals ‘liaison’ en ‘enchaînement’. Het verschijnsel ‘liaison’ betreft het verschil in de uitspraak van bijvoorbeeld de t in accent grave en accent aigu. De t is bij accent grave niet te horen, maar wel bij accent aigu. Bovendien doet zich hier ‘enchaînement’ … [Lees meer...] overDuivens (Liemers, Kleverlands) en Frans
Het eerste kwart: Maud Vanhauwaert, Tosca
Maud Vanhauwaert is een materiële schrijver: ze maakt boeken niet alleen door tekst op een toetsenbord te typen en die op te sturen naar de uitgever, ze denkt ook na over de vorm van haar boeken. Zo is haar roman Tosca in één editie – ik denk: de echte, de rest bestaat alleen omdat het boek ook mensen moest bereiken die niet zo materieel zijn ingesteld – letterlijk … [Lees meer...] overHet eerste kwart: Maud Vanhauwaert, Tosca
Je in je pijngrens laten zitten
In een interview in de Trouw van 25 november zei het Nederlandse NSC-Kamerlid Nicolien van Vroonhoven: Die uitspraak intrigeerde me. De betekenis uit de context wel grofweg op te maken: mevrouw Van Vroonhoven vertelde dat ze een begripvolle arbeidsrelatie met haar PVV-collega Geert Wilders onderhield en met hem wilde samenwerken, maar dat ze geen persoonlijke aanvallen … [Lees meer...] overJe in je pijngrens laten zitten
Redt Julia het in de eenentwintigste eeuw?
Rhijnvis Feith (1753-1824) overleed tweehonderd haar geleden. Vorige week verscheen de hertaling van zijn sentimentele briefroman Julia. Het boek werd voor het eerst gepubliceerd in 1783 en beleefde vier herdrukken tijdens het leven van Feith, de laatste keer in 1824 toen het werd opgenomen in zijn verzameld werk. Ook werd het in het Duits, Frans en Russisch vertaald, voor die … [Lees meer...] overRedt Julia het in de eenentwintigste eeuw?
Ik kan niets ruiken stinken
Een van de mooie dingen aan de mens is dat hij zich ineens vragen kan stellen over taal. Waarom klinkt de ene zin natuurlijk, terwijl een andere, die ogenschijnlijk hetzelfde is opgebouwd, dat niet doet? Zo stelde de taalliefhebber Carola Janssen me onlangs een vraag namens haar zoon: Hoe zit dat precies? Alle werkwoorden die een zintuiglijke waarneming uitdrukken, kunnen … [Lees meer...] overIk kan niets ruiken stinken
Tekstportret: Rein Cozijn
In de serie Tekstportretten laat Jan Renkema iemand poseren in zijn tekstatelier, ter gelegenheid van een bijzondere aanleiding. Vandaag neemt tekstwetenschapper Rein Cozijn afscheid van de Universiteit van Tilburg. Die kun je er goed bij hebben Academisch gezien heb ik van thuis uit niets meegekregen. Mijn moeder kreeg een kind van een Canadees, en trouwde later mijn … [Lees meer...] overTekstportret: Rein Cozijn
Naar een open Neerlandistiek
Het is wonderlijk dat er een apart woord voor bestaat: wetenschap die volkomen transparant wil zijn voor iedereen. Wetenschap die ervoor wil zorgen dat iedereen kennis kan nemen van de resultaten, maar ook van de gevolgde methoden. Die iedere belangstellende de middelen wil geven om zelf desgewenst onderzoek te kunnen doen. Open wetenschap wordt dat genoemd, open science, alsof … [Lees meer...] overNaar een open Neerlandistiek
Kennis voor vaardigheden
Bij de discussie over hoe het Centraal Examen van het schoolvak Nederlands vormgegeven moet worden, neemt Helge Bonset in een van de commentaren een ferm standpunt in: ‘Nederlands is primair een vaardighedenvak […].’ (Bonset 2024) Het probleem met vaardigheden is dat ze niet op zichzelf staan. Vaardigheden hebben inhoud nodig om te kunnen bestaan. Als je een spreekbeurt … [Lees meer...] overKennis voor vaardigheden
Aanbevolen artikelen uit de taalkunde
Voordelen van meertaligheid ‘Ja, je hebt nu wel leuk over die voordelen verteld maar er moeten ook nadelen zijn, waarom horen we daar niks over?’ Gebaseerd op Hoffmann (1991) en Thieme (2023) De afgelopen decennia heb ik veel over meertaligheid* geschreven en gesproken. Aan het eind van college, cursus of lezing kwam vooral van studenten bijna altijd de vraag: ‘Ja, … [Lees meer...] overAanbevolen artikelen uit de taalkunde
Oh la la! (Die malle Hugo Brandt Corstius toch)
Voor mij als linkse scholier en student was Hugo Brandt Corstius een soort mijlpaal en held. Hij durfde in lijfblad Vrij Nederland de dingen toch maar mooi te benoemen zoals ze waren! De Nazi’s van het regime-Lubbers noemde hij gewoon Nazi’s, en Onno Ruding was inderdaad als twee druppels Eichmann. Hoera de revolutie, het is eindelijk zo ver!Verder schreef hij een roze … [Lees meer...] overOh la la! (Die malle Hugo Brandt Corstius toch)
Taal zonder waarheid
Hugo Brandt Corstius kondigde jarenlang aan om een biografie van de door hem bewonderde Multatuli te schrijven. Het kwam er nooit van, en toen uiteindelijk iemand anders het deed, beweerde hij dat dit maar goed was ook. Eerst moest iemand anders de feiten maar eens op een rijtje zetten, dan kon hij zich wijden aan een boek dat zijn voorkeur had – een waarin niet meer al die … [Lees meer...] overTaal zonder waarheid
Minister van Nu Eenmaal
Gisteren vond de grootste demonstratie plaats voor het hoger onderwijs in de 21e eeuw: van heinde en ver kwamen 20.000 mensen naar het Malieveld in Den Haag om te demonstreren tegen de draconische bezuinigingen: medewerkers van de universiteiten én studenten. Heel velen van hen demonstreerden voor het eerst van hun leven. Sommigen van hen waren tevoren bang, want je hoort … [Lees meer...] overMinister van Nu Eenmaal
Etymologica: Jij-bak
In het Nederlands Dagblad van 23 mei 2024 karakteriseerde journalist Gerard Beverdam het huidige extraparlementaire kabinet als een ‘jij-bak-coalitie’, vanwege de manier waarop de fractieleiders op kritische vragen van de Tweede Kamer reageren. En Sander Schimmelpenninck schrijft in De domheid regeert dat politici het debat saboteren door de jij-bak of de fophef. … [Lees meer...] overEtymologica: Jij-bak
