Vijf jaar na het verbod op het woord ‘melk’in plantaardige dranken, heeft het Europees Parlement nu toch ook ingestemd met een verbod op namen zoals ‘burger’ en ‘worst’ bij plantaardige producten. Volgens voorstanders van het verbod zijn zulke termen misleidend voor de consument. Het gaat om de zogenaamde … [Lees meer...] overDe discussie over de vlees-/vega-/plantaardige burger/schijf/disk
Artikel
Etymologica: Onlosmakelijk verbonden: de ‘r’ en de ‘l’
Kinderen die de letter r (nog) niet kunnen uitspreken, maken er vaak een l van. Dat is geen toeval – deze twee klanken liggen relatief dicht bij elkaar. Sommige talen kennen er daarom slechts één van de twee. Zo heeft het Japans alleen een r en het Mandarijn alleen een l. Dat wreekt zich in een taal die beide klanken kent, zoals het Engels … [Lees meer...] overEtymologica: Onlosmakelijk verbonden: de ‘r’ en de ‘l’
Historie van Malegijs : Capittels [9]-[10]
Een schoone ende nieuwe historie, autentijck, die dat vervaerlijck paert Ros Beyaert wan,en[de] die veel wonderlijcke ende avontuerlike dingen bedreef in zijn leven met zijn consten,ghelijc dese historie verclaert, ende is seer ghenoechlijck om lesen.Van nyeus ghecorrigeert.Gheprint t’Antwerpen [1556], Inden Witten Haeswint, bi Jan van Ghelen. Kritische editie bezorgd door … [Lees meer...] overHistorie van Malegijs : Capittels [9]-[10]
’n Voorspèlbare spèlling voor de e
“Alle mènsen worden vrij èn gelijk in waardegheid èn rèchten geboren. Zij zijn begiftegd mèt verstand èn geweeten, èn behoren zich jeegens èlkander in ‘n geest van broederschap te gedragen.” Zo luidt Artikel 1 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens als de spelling van de korte, lange en doffe e eenduidig wordt. Hierin worden dit de regels voor de spelling van … [Lees meer...] over’n Voorspèlbare spèlling voor de e
Wanen
Wat is het verschil tussen menen en weten? Dat blijkt uit het verschil tussen de volgende twee zinnetjes: De eerste zin kan ik voor mijn rekening zonder naar buiten te kijken: een verklaring van Janneke over wat zij zoal denkt is genoeg. Maar om het tweede te kunnen zeggen moet ik als spreker er zelf van overtuigd zijn dat het regent. Als ik die zin zeg, en jij gaat naar … [Lees meer...] overWanen
Groslijst: Jan Vantoortelboom, De zwarte poel
Schuld en boete in Zeeland De presentatie van de nieuwe roman van Jan Vantoortelboom, De zwarte poel, vond onlangs plaats op een bijzondere locatie: de Hoeve van der Meulen in het Zeeuwse ’s Heer Abtskerke. Deze ‘zeventiende-eeuwse boerderij omringd door authentiek Zeeuws landschap waar je je in het verleden waant’ zag er aan het begin van deze eeuw wat anders … [Lees meer...] overGroslijst: Jan Vantoortelboom, De zwarte poel
Beurs
In deze tijd van ’t jaar krijgen we er mee te maken, met peren die na een tijdje liggen, van binnen bruin en zacht geworden zijn. Aan de buitenkant is ’t niet te zien, maar van binnen zijn ze aangetast. We hebben voor die toestand in Noord-Holland een naam: beurs. Dat woord komt o.a. ook voor in Zuid-Holland; zie op ’t kaartje hieronder de horizontale streepjes. Ik heb dat … [Lees meer...] overBeurs
Rust in poëzie
De documentaire Rust in poëzie lijkt wel een reclamespotje voor een politieke partij. Het begint met “Een gedicht voor N.N. Boterdiep”. (Het is een naam die de anonimiteit moet waarborgen: “N”omen + “N”escio + “Boterdiep”: een straat in Groningen (met dank aan Willem Tieske Derks, die mij hierop terecht terechtwees). Anonimiteit gewaarborgd dus. Enige tijd geleden … [Lees meer...] overRust in poëzie
Nog een noodklok voor de neerlandistiek
De Vlaamse regering gaat voortvarend te werk, met het slopen van de neerlandistiek, dat moet gezegd. Behalve de KANTL en de culturele organisatie Ons Erfdeel wordt nu ook de Bibliografie voor Nederlandse Taal- en Literatuurwetenschap, de BNTL, geraakt door draconische bezuinigingen. Van de infrastructuur voor de studie van Nederlandse taal en literatuur blijft er zo weinig … [Lees meer...] overNog een noodklok voor de neerlandistiek
Waarom zitten mHands en P-mates niet in ons zorgpakket?
Confuc (20) - Confucius, wat zou u doen als u geroepen werd om een land te besturen? - De taal goed gebruiken. Als de taal niet goed gebruikt wordt, zeggen de woorden niet wat ze moeten zeggen. Dan blijven de dingen die gedaan moeten worden ongedaan. Een mHand is een goedkoop alternatief voor een heel complexe medische technologie. Het is een mechanische … [Lees meer...] overWaarom zitten mHands en P-mates niet in ons zorgpakket?
Viraal met je taal
Over online taaltrends Denk je bij het woordje viraal aan een virusinfectie? Dan ben je waarschijnlijk al (enigszins) op leeftijd. Dankzij sociale media hebben jongeren er doorgaans heel andere associaties bij. Viraal (of: viral) gaan heeft geen betrekking op een ziekte, maar op online content, zoals een meme, een TikTok-video of een … [Lees meer...] overViraal met je taal
Vind je moeder dat ook?
In het Nederlands hebben we een permanente IQ-toets ingebouwd in het spellingsysteem: de werkwoordsspelling. Wanneer schrijf je een d, een t, of dt? We weten dat zo'n beetje iedereen af en toe een fout maakt in dezen, ook de meest belezen en hoogst opgeleide schrijvers. De ingewikkeldste constructie van allemaal is misschien wel de persoonsvorm (vind, wordt) onmiddellijk … [Lees meer...] overVind je moeder dat ook?
Groslijst: Pieter Waterdrinker, Céline
Drie weken ‘down and out’ in Parijs. Aan het woord is Tolja, een man van 41 en serieus in de problemen. Die problemen, opgestapeld en divers, ogen in het begin van de rijke roman als een chaos. Parijs moet orde scheppen. Voor de lezer én voor Tolja. De verteller – ‘geen schrijver’, zoals hij uitdagend laat weten – is in Terneuzen geboren, op 7 november 1981, als … [Lees meer...] overGroslijst: Pieter Waterdrinker, Céline
Wikipedia: in iedere taal anders
Weinig mensen zullen ontkennen dat het vliegtuig een van de grootste wonderen van de moderne techniek is – dat we gerust van een consensus kunnen spreken. Maar wie Wikipedia raadpleegt om te weten wie het heeft uitgevonden, krijgt afhankelijk van de taal waarin ze leest een ander antwoord. Op de Engelstalige Wikipedia voeren de gebroeders Wright de boventoon in het artikel … [Lees meer...] overWikipedia: in iedere taal anders
30 jaar doctor
Vandaag ben ik 30 jaar doctor in de letteren. Dat betekent dat ik die titel inmiddels langer wél dan niet draag. De meeste dagen denk ik er niet aan, er is weinig dat me eraan herinnert. Je kunt natuurlijk inmiddels allang niet meer aan de universiteit werken zonder gepromoveerd te zijn – toen ik promoveerde was dat nog anders – dus in die zin bouw ik iedere dag voort op die … [Lees meer...] over30 jaar doctor
‘Soms heb ik de allerleukste baan van de wereld.’
Waarom jonge mensen zoals Lieke Griffioen nog steeds docent Nederlands worden Het tekort aan docenten Nederlands is nijpend en nijpt vooral in de Randstad, terwijl de instroom en het behoud van docenten onvoldoende zijn om het tij te keren. Vorig jaar schooljaar (2024-2025) waren scholen dan ook het hardst op zoek naar leraren Nederlands. Daar waren 1.350 voltijdbanen voor … [Lees meer...] over‘Soms heb ik de allerleukste baan van de wereld.’
Malle poffert, gekke vent
Een gat in het hoofd, de biografie van Heere Heeresma Anton de Goede is al vijftig jaar gefascineerd door het werk – denk onder andere aan Zwaarmoedige verhalen voor bij de centrale verwarming – en het recalcitrante, ondoorgrondelijke en geestige gedrag van de schrijver Heere Heeresma (1932-2011). Als lezer op de middelbare school, als boekverkoper van Athenaeum boekhandel … [Lees meer...] overMalle poffert, gekke vent
De KANTL wankelt
Het gaat de laatste jaren wel hard. We waren net gewend aan het idee dat in Nederland alles wat met taal en cultuur te maken aan de kant wordt geschoven, met het nihilistische populisme dat hier de scepter zwaait, en hadden nu alle hoop daarom gevestigd op Vlaanderen – ja, in België daar weten ze cultuur nog wel te waarderen. Maar nu blijkt ook daar met de botte bijl te worden … [Lees meer...] overDe KANTL wankelt
Groslijst: Irene Wiersma, Prooidier
Meegesleurd De titel van het boek zet de lezer aanvankelijk op het verkeerde been. Je verwacht dat het verhaal een duidelijk onderwerp zal volgen, maar al snel blijkt dat jijzelf als lezer de prooi wordt. De tekst grijpt je onmiddellijk naar de keel: de stijl, de woordkeuze, de manier waarop personages worden beschreven, de gebeurtenissen zelf – alles werkt verstikkend en … [Lees meer...] overGroslijst: Irene Wiersma, Prooidier
Alle dialecten zijn gelijk, maar…
Voor taalkundigen zijn alle taalvariëteiten in principe gelijkwaardig, maar iedereen weet ook dat sommige meer aanzien hebben dan andere. Door inconsistente nationale en regionale beleidskeuzes worden niet alle taalvariëteiten gelijk behandeld. Nederland en het noorden van België vormen samen de Nederlandse Taalunie (NTU). Sinds het oprichtingsverdrag van 1980 (Verdrag … [Lees meer...] overAlle dialecten zijn gelijk, maar…
Moge de heilige Geest hem verlichten
Op vrijdag 10 oktober kwamen auteurs van schrijversbiografieën naar Nijmegen voor de Dag van de biografie. Biografen van Hella Haasse, Jan Wolkers, Betje Wolff, Bernlef, Jacob Cats, Harry Mulisch, Anna Blaman, Nicolaas Beets, Jacob van Lennep, Hans Faverey, Hendrik Tollens, Willem Bilderdijk en nog heel wat anderen kwamen samen in Huize Heyendael. Ik mocht daar vertellen over … [Lees meer...] overMoge de heilige Geest hem verlichten
Oude Nederlandse woordenboeken in Japan
Het meeste onderzoek over het Nederlands in Japan lijkt wel gedaan te worden door mensen die noch Japans noch Nederlands als moedertaal hebben. De Brit Christopher Joby publiceerde een aantal jaar geleden een indrukwekkende studie over het onderwerp, en nu staat er in het tijdschrift Historiographia Linguistica een artikel van de Italiaan Lorenzo Nespoli over woordenboeken. … [Lees meer...] overOude Nederlandse woordenboeken in Japan
In beweging
Over de verwerping van het stilzitten van Lidy van Marissing In 2024 verscheen de dichtbundel de verwerping van het stilzitten van Lidy van Marissing, die het in 2025 tot een derde druk bracht. Zowel de bundel als Van Marissing zelf stonden de afgelopen tijd in de belangstelling. Daaraan was ongetwijfeld de toekenning van de Sybren Poletprijs mede debet, terwijl ook de … [Lees meer...] overIn beweging
Etymologica: Kennemerland
Kennemerland is de naam van een deel van de provincie Noord-Holland. Het gebied wordt begrensd door West-Friesland in het noorden, Waterland en Amstelland in het oosten, de Bollenstreek in het zuiden en de Noordzee in het westen. De naam van het gebied komt van de plaatsnaam *Kinahaim-, de naam voor een gouw, die al vroeg is geattesteerd: in villa Felison nominata in pago … [Lees meer...] overEtymologica: Kennemerland
Gedachten lezen als gesprekstechniek
Ik weet een truc. Ik leg vier speelkaarten op tafel, kijk je aan en schrijf iets op een papiertje: een voorspelling van de uitkomst van mijn 'experiment'. Ik laat je uit de vier speelkaarten er één kiezen. Je bent volkomen vrij om te bepalen welke van de vier je wilt. Je neemt de harten vijf Als je klaar bent, laat ik je mijn papiertje zien. 'Harten vijf', staat erop. Ik … [Lees meer...] overGedachten lezen als gesprekstechniek
